KUALA LUMPUR – Rangkaian perkhidmatan rel Lembah Klang yang merangkumi LRT, MRT, KTM Komuter dan ERL terus menawarkan tambang berpatutan walaupun kos operasinya adalah tinggi, kata pakar pengangkutan, sambil menekankan ia memainkan peranan penting dalam mengurangkan kesesakan dan menghubungkan komuniti.
Perkara berkenaan dibincangkan dalam podcast Scoop Insight baru-baru ini yang dikendalikan oleh Ketua Pengarang Big Boom Media Group Terence Fernandez dan Editor Berita Scoop A. Azim Idris, dengan perbincangan tertumpu kepada struktur tambang, integrasi sistem, perancangan jangka panjang dan cabaran operasi.
Episod tersebut menampilkan Datuk Dr Mohd Yusoff Sulaiman, Presiden Malaysia Rail Industry Corporation (MARIC) Rail; Datuk Seri Dr Shahril Mokhtar, Pengarah Eksekutif Destini Bhd dan bekas Ketua Pegawai Eksekutif MRT Corp serta pakar dan penasihat kereta api antarabangsa Malcolm G. Owens.
Shahril memuji kemampuan tambang rangkaian rel Lembah Klang, khususnya bagi penumpang yang menggunakan pas seperti My50.
“My50 sangat murah jika dibandingkan dengan perkhidmatan yang diterima. Dari sudut pandang penumpang, ia amat baik. Jumlah penumpang terus meningkat dan kapasiti memang ada. Orang mahu menggunakan perkhidmatan ini, tetapi perkhidmatan mesti menepati masa dan boleh dipercayai,” katanya.
Beliau turut menekankan kepentingan perancangan jangka panjang bagi memastikan rangkaian yang mampan.
“Apabila saya melaksanakan projek, saya melihat 50 tahun ke hadapan. Kita perlu merancang kapasiti, sistem isyarat, komunikasi dan keupayaan teknikal tempatan. Alat ganti dan penyelenggaraan untuk tempoh berdekad juga perlu diambil kira,” tambahnya.
Shahril bagaimanapun mengakui isu kesesakan masih berlaku pada waktu puncak.
“Waktu puncak boleh mencecah 110 hingga 120% kapasiti. Stesen dibina beberapa dekad lalu, jadi saiznya lebih kecil berbanding keperluan semasa. Namun kita belajar daripada pengalaman, dan stesen baharu seperti MRT jauh lebih besar,” katanya.
Beliau juga mempertahankan tambang ERL, yang sering dianggap mahal oleh penumpang.
“Sebelum ERL, pelancong sering berdepan masalah dengan teksi atau bas. ERL memberi kepastian—harga jelas, tempat duduk boleh ditempah, dan perjalanan cepat, bersih serta selesa. Jika perjalanan bersama keluarga empat orang, teksi mungkin lebih sesuai, tetapi bagi pelancong solo, ERL sukar ditandingi,” katanya.
Melihat ke hadapan, Shahril menekankan projek seperti LRT3 sebagai penting untuk meningkatkan kesalinghubungan.
“Lembah Klang mempunyai pelbagai sistem—monorel, LRT, MRT, KTM Komuter dan ERL—atas sebab tertentu. Setiap satu memenuhi kapasiti dan tujuan berbeza. Apabila LRT3 beroperasi, ia akan meningkatkan sambungan rangkaian dan mengurangkan masa perjalanan dengan ketara. LRT3 akan melengkapkan rangkaian—ia adalah bahagian terakhir dalam teka-teki,” katanya.
Yusoff menjelaskan bahawa hasil tambang sahaja tidak mencukupi untuk menampung kos operasi dan infrastruktur.
“Keupayaan pengguna untuk membayar sangat penting. Subsidi kerajaan kepada kumpulan tertentu seperti pelajar dan pesara membantu mengekalkan sistem ini. Namun, model perniagaan tidak bergantung kepada kutipan tambang semata-mata—ia bergantung kepada manfaat ekonomi yang dijana daripada pertumbuhan,” katanya.
Beliau menegaskan bahawa pengangkutan rel awam harus dilihat sebagai utiliti, bukan perusahaan yang berorientasikan keuntungan.
“Kita tidak boleh mengharapkan entiti pengangkutan awam untuk menjana keuntungan. Di seluruh dunia, bandar seperti London memberi subsidi berbilion kepada Transport for London (TfL) setiap tahun. Malah di Singapura, SMRT juga menghadapi cabaran ketika disenaraikan di bursa kerana sukar menyeimbangkan keuntungan dengan perkhidmatan awam,” tambahnya.
Mengenai struktur tambang, Yusoff berkata keseimbangan antara kemampuan penumpang dan kelestarian operasi amat penting.
“Struktur tambang perlu mengambil kira kemampuan penduduk bandar untuk membayar dan mewujudkan keseimbangan antara kemampuan dan kelestarian. Rel awam perlu dianggap sebagai utiliti, bukan perniagaan yang mengejar keuntungan. Manfaat lebih besar seperti pengurangan kesesakan jalan raya, peningkatan mobiliti bandar dan pertumbuhan ekonomi jauh melebihi kerugian jangka pendek,” jelasnya.
Owens pula menambah perspektif antarabangsa dengan menyatakan bahawa kos operasi tinggi adalah perkara biasa di seluruh dunia.
“Jika dilihat di bandar-bandar besar dunia, sangat sedikit sistem rel yang mampu mencapai pulang modal hanya daripada hasil tambang. MTR Hong Kong memperoleh keuntungan melalui pembangunan berorientasikan pengangkutan, bukan daripada tambang semata-mata,” katanya.
Beliau turut menekankan rasional ekonomi pelaburan dalam pengangkutan awam.
“Tiada siapa mampu membayar balik kos sebenar infrastruktur secara langsung. Apa yang menampungnya ialah limpahan ekonomi—pertumbuhan yang dijana hasil sistem pengangkutan yang lebih baik. Apabila MRT Bangalore dibuka, tambangnya empat kali ganda harga bas. Hanya golongan kaya menggunakannya, manakala bas penuh sesak. Manfaat ekonomi yang lebih luas itulah yang membenarkan pelaburan tersebut,” kata Owens.
Owens juga menyentuh mengenai integrasi sistem.
“Akan sentiasa ada sedikit ketidaksambungan kerana laluan kereta api tidak meliputi semua kawasan. Namun secara umum, laluan yang ada berinteraksi dengan baik. Pertukaran antara MRT 1 dan MRT 2 mudah, sistem bas melengkapi rangkaian, dan sambungan ke lapangan terbang berfungsi dengan baik. Penilaian berterusan diperlukan apabila populasi meningkat,” katanya.
Panel tersebut bersetuju bahawa pelaburan berterusan dalam sistem isyarat, keupayaan teknikal tempatan serta komunikasi dengan penumpang adalah penting bagi memastikan kebolehpercayaan rangkaian rel Lembah Klang.
Data terkini operator menunjukkan penggunaan rangkaian yang kukuh. Rapid Rail — yang mengendalikan LRT, MRT dan monorel — merekodkan lebih 1 juta perjalanan penumpang dalam sehari pada 29 Mei 2024. Perkhidmatan yang dikendalikan Prasarana, termasuk bas dan rel, mensasarkan purata sekitar 1.2 juta perjalanan sehari.
Laluan LRT3 (Shah Alam), sebahagian daripada rangkaian transit bersepadu Lembah Klang, kini sedang dibina sepanjang 37.8 km dari Bandar Utama ke Johan Setia di Klang. Kos projek itu telah disemak kepada RM21.93 bilion selepas pengembalian semula lima stesen yang diumumkan dalam Belanjawan 2024, yang menambah RM5.3 bilion kepada kos keseluruhan projek. – 11 Mac, 2026.