KUALA LUMPUR – Selepas setahun letupan saluran paip milik Petronas Gas Bhd berlaku di Putra Heights, Selangor, komuniti yang terjejas dan pihak berkepentingan terus menempuh laluan pemulihan yang kompleks.
Insiden pada 1 April 2025 di Jalan Putra Harmoni itu menjejaskan 529 individu daripada 118 keluarga, memusnahkan sepenuhnya 87 hartanah dan merosakkan sejumlah 235 unit kediaman serta komersial. Letupan itu turut merosakkan 225 kenderaan dan mencederakan 126 individu, dengan beberapa mangsa memerlukan rawatan rapi.
Walaupun usaha pemulihan masih diteruskan, penduduk dan kumpulan advokasi alam sekitar berpendapat bahawa rangka kerja perundangan semasa masih tidak mencukupi untuk melindungi orang ramai daripada rangkaian saluran paip tekanan tinggi sepanjang 2,750 km di seluruh negara.
Satu tuntutan utama yang timbul ialah semakan segera terhadap Akta Pembangunan Tanah bagi menetapkan zon penampan yang ketat dan selamat antara infrastruktur gas dengan projek kediaman, komersial dan perindustrian.
Perundangan berkaitan akta sedia ada adalah satu keperluan, rayu Naib Pengerusi Persatuan Penduduk Putra Harmoni, Francis Koh, ketika bercakap kepada Scoop.
Koh berkata undang-undang sedia ada gagal mengambil kira risiko ini kerana banyak kawasan terjejas dahulu merupakan tanah pertanian ketika paip dipasang, namun kini telah berubah menjadi kawasan pinggir bandar yang padat.
Usaha legislatif ini disokong oleh kertas dasar bersama daripada badan pemikir alam sekitar Greenpeace Malaysia dan RimbaWatch.
Kumpulan tersebut menegaskan jajaran Right-of-Way (RoW) semasa sepanjang 18–50 meter adalah tidak mencukupi dan mencadangkan agar piawaian keselamatan antarabangsa diguna pakai, yang mengesyorkan “Radius Kesan Potensi” (PIR) sehingga 240 meter bagi saluran paip berskala ini.
Ulang tahun kejadian itu turut menghidupkan semula tuntutan terhadap akauntabiliti institusi yang lebih besar.
Walaupun laporan Jawatankuasa Pilihan Khas Parlimen (PSSC) mengaitkan keretakan paip dengan penurunan tanah sebanyak 24.3 cm, satu gabungan termasuk Artivist Network menggesa penubuhan Suruhanjaya Siasatan Diraja (RCI).
Mereka berpendapat siasatan awal meninggalkan “persoalan yang tidak terjawab” mengenai mengapa teknologi pemantauan gagal memberikan amaran sebelum kegagalan tanah yang membawa kepada letupan berlaku.
Selain perundangan, komuniti turut menekankan jurang kritikal dalam kesiapsiagaan kecemasan.
Tindak balas awal menunjukkan bahawa Jabatan Bomba dan Penyelamat “tidak cukup bersedia untuk memadamkan kebakaran sebegini,” kerana kebakaran yang berpunca daripada gas memerlukan teknik dan peralatan khusus.
Bagi menangani perkara ini, Koh mencadangkan agar pihak berkuasa tempatan dan majlis perbandaran melaksanakan latihan kebakaran wajib, mengenal pasti laluan pemindahan yang jelas, serta memasang alat pencegahan tempatan seperti sensor saluran paip dan sistem penggera untuk memberi amaran terus kepada penduduk.
“Tidak kelihatan. Tidak berbau. Tidak berkompromi. Dalam insiden saluran paip, gas menjadi berbahaya sebelum sesiapa pun menyedari kehadirannya,” jelas Koh mengenai keperluan meningkatkan kesedaran dalam kalangan komuniti dan pihak berkuasa tempatan di sekitar saluran paip.
Sejak letupan tersebut, PGB sebagai pengendali saluran paip telah beralih kepada pendekatan penglibatan dan sokongan yang lebih berterusan terhadap komuniti terjejas.
Pengendali itu telah menyalurkan lebih RM2.7 juta sebagai bantuan segera dan menyalurkan RM25 juta melalui Kementerian Kewangan serta Kementerian Perumahan dan Kerajaan Tempatan (KPKT) bagi pembinaan semula perumahan.
PGB juga memperkenalkan skim insurans Laman, yang membantu penduduk menuntut kerugian bagi barangan isi rumah seperti peti sejuk dan sofa. Rawatan perubatan untuk mangsa melecur yang tidak dilindungi oleh insurans peribadi standard turut disokong oleh PGB.
“Ia adalah tuntutan insurans pihak ketiga yang dibuka kepada penduduk untuk menuntut kerosakan akibat kebakaran yang tidak dapat ditampung oleh insurans mereka sendiri.
“Pada peringkat awal, ketika mereka melawat mangsa yang cedera di pelbagai hospital, mereka juga membantu menjelaskan sebahagian bil perubatan yang tertunggak,” kata Koh.
Bagi sokongan kesihatan mental, PGB melancarkan Tenang, program digital dengan kerjasama Hospital Putrajaya dan aplikasi Naluri.
“Tenang ialah skim untuk kami menghubungi talian khas yang membantu menangani trauma emosi,” kata Koh.
Naib pengerusi penduduk itu turut mengakui peningkatan ketara dalam ketelusan PGB melalui kumpulan sembang aktif bagi kemas kini serta sesi pertemuan awam (townhall) bagi memastikan komunikasi telus antara penduduk dan PGB.
“Keseluruhan kawasan ditutup, jadi kami tidak tahu apa yang berlaku. Kami hanya dengar bunyi, nampak cahaya, kadang-kadang hingga lewat malam. Jadi penduduk boleh menghantar pertanyaan dalam kumpulan sembang untuk memahami situasi,” jelas Koh sambil menambah bahawa kemas kini pembaikan terkini diberikan sekurang-kurangnya seminggu sekali.
Pengendali saluran paip itu juga membetulkan kelemahan komunikasi awal. Sebelum kejadian, papan tanda keselamatan dengan nombor talian kecemasan terlalu kecil untuk dilihat.
“Bayangkan dari tepi jalan ke papan tanda ada jarak. Kalau bukan mata bionik, memang tak nampak,” kata Koh.
Sehubungan itu, PGB memindahkan papan tanda keselamatan lebih dekat ke jalan dan menggunakan tulisan yang lebih besar serta jelas, selain mengedarkan magnet kepada isi rumah bagi memudahkan akses kepada nombor hubungan.
Program jelajah “AnA” (Awareness and Action) oleh PGB juga telah mengunjungi komuniti berhampiran saluran paip gas di seluruh Malaysia untuk mendidik penduduk mengenai keselamatan, tindak balas kecemasan dan mekanisme pelaporan.
Walaupun inisiatif ini menunjukkan kemajuan, komuniti tetap berpendirian bahawa keselamatan jangka panjang mereka serta komuniti lain di sepanjang rangkaian saluran paip 2,750 km hanya akan terjamin apabila pengajaran ini dimaktubkan dalam undang-undang negara. – 4 April, 2026