KUALA LUMPUR – Pelaksanaan Akta Keselamatan Dalam Talian (ONSA) Malaysia menandakan satu perubahan besar dalam kawal selia ruang digital dengan mengalihkan tumpuan daripada sekadar membuang kandungan berbahaya kepada usaha menjadikan platform dalam talian bertanggungjawab untuk mewujudkan persekitaran yang lebih selamat.
Pendekatan itu merupakan antara perkara utama yang dibincangkan pada Persidangan Antarabangsa Keselamatan Dalam Talian baru-baru ini dengan pengawal selia, wakil industri dan organisasi global bersetuju bahawa menangani bahan berbahaya selepas ia muncul tidak lagi mencukupi.
Timbalan Ketua Pengarah (Reformasi Undang-Undang), Bahagian Hal Ehwal Undang-Undang, Jabatan Perdana Menteri, Datuk Thiyagu Ganesan berkata ONSA dibangunkan untuk menangani cabaran sistemik yang lebih luas dan bukannya bergantung semata-mata kepada penyingkiran kandungan.
“Saya fikir mereka mempunyai cabaran yang besar di mana-mana negara, bukan hanya Malaysia. Malah Australia, United Kingdom, mungkin Kanada, mereka juga mempunyai masalah ini, iaitu bagaimana untuk mengimbangi antara keselamatan dalam talian dan kebebasan bersuara,” katanya.
Beliau berkata demikian ketika forum pada Persidangan Pengawal Selia Antarabangsa (IRC), baru-baru ini.
Beliau menegaskan undang-undang itu tidak bertujuan menjadi alat penapisan, sebaliknya sebagai satu rangka kerja bagi memastikan penyedia perkhidmatan dalam talian memikul tanggungjawab yang lebih besar.
“Kami mengenakan kewajipan di bawah undang-undang ini ke atas penyedia platform, di mana mereka mempunyai tanggungjawab untuk memastikan platform mereka selamat,” tambah beliau.
Thiyagu berkata ONSA digubal dengan perlindungan terhadap kebebasan bersuara, sambil menegaskan bahawa sebarang langkah kawal selia mesti kekal perlu dan berkadar.
Beliau menambah undang-undang itu boleh berkembang apabila pengawal selia memperoleh lebih banyak pengalaman dalam pelaksanaannya.
“Tetapi sepanjang perjalanan, kami terbuka kepada penambahbaikan. Jika anda mahu menambah baik terminologi kandungan berbahaya, kami boleh melakukannya,” katanya.
Sementara Ketua Perlindungan Kanak-Kanak UNICEF Malaysia, Saskia Blume berkata akauntabiliti platform telah menjadi keutamaan global yang semakin meningkat, walaupun negara-negara terus mengguna pakai pendekatan kawal selia yang berbeza.
“Saya fikir sangat jelas bahawa keadaan sedia ada tidak boleh diterima dan tidak mampan.
“Jadi, apabila kita melihat negara-negara di seluruh dunia benar-benar memberi perhatian kepada akauntabiliti dan tanggungjawab platform, terdapat persetujuan mengenai apa yang perlu berlaku, dan kemudian terdapat beberapa pendekatan berbeza tentang bagaimana untuk melaksanakannya dari segi peraturan,” katanya.
Beliau berkata perubahan dalam pemikiran kawal selia memerlukan platform mempertimbangkan aspek keselamatan pada peringkat reka bentuk, dan bukannya hanya bertindak selepas kandungan berbahaya telah tersebar.
“Jadi, jika kita melihatnya secara menyeluruh, ia perlu bermula dengan keselamatan melalui reka bentuk (safety by design),” tambah beliau.
Saskia turut menekankan bahawa keperluan pelan perlindungan kanak-kanak di bawah ONSA merupakan satu langkah penting ke arah mewujudkan piawaian keselamatan yang lebih jelas dan konsisten merentasi platform dalam talian.
Pemain industri turut berhujah bahawa tanggungjawab yang lebih besar harus dipikul oleh syarikat teknologi dan bukannya diletakkan terutamanya kepada ibu bapa atau pihak berkuasa.
Ketua Pegawai Eksekutif Tune Talk, Gurtaj Singh Padda berkata penalti berbentuk kewangan semata-mata mungkin tidak mencukupi untuk mempengaruhi tingkah laku platform teknologi yang besar.
Sebaliknya, beliau berhujah bahawa syarikat mesti mengambil langkah proaktif untuk menghalang kandungan berbahaya daripada dimuat naik.
“Saya berkata, penyelesaiannya sangat mudah, jangan benarkan apa-apa dimuat naik ke platform anda yang belum diperiksa,” katanya.
Beliau berkata ONSA menyediakan asas perundangan yang diperlukan untuk memastikan platform bertanggungjawab dalam mengekalkan ruang digital yang lebih selamat.
Pengalaman kawal selia Australia turut dijadikan contoh bagaimana kerajaan semakin mengalihkan tanggungjawab kepada platform.
Pesuruhjaya Tinggi Australia ke Malaysia, Danielle Heinecke berkata peraturan pengesahan umur di negara itu meletakkan tanggungjawab kepada syarikat media sosial, bukannya ibu bapa atau kerajaan, untuk menghalang kanak-kanak di bawah umur 16 tahun daripada mengakses perkhidmatan mereka.
“Jadi apa yang kami lakukan, yang ramai antara anda juga sedia maklum, ialah kami mengambil tindakan terhadap platform media sosial dan meletakkan tanggungjawab penguatkuasaan berdasarkan peraturan yang kukuh ke atas mereka.
“Merekalah yang mempunyai kewajipan untuk mengesahkan bahawa tiada individu di bawah umur 16 tahun berada di platform mereka,” tambah beliau.
Australia telah memperkukuhkan penalti terhadap ketidakpatuhan selepas mendapati beberapa platform mempunyai dasar yang telah ditetapkan tetapi gagal menguatkuasakannya dengan berkesan.
Bagi pengawal selia Malaysia, keberkesanan ONSA tidak akan ditentukan oleh jumlah hantaran yang dipadam atau tindakan penguatkuasaan semata-mata, tetapi sama ada perkhidmatan dalam talian menjadi lebih selamat secara lalai (safer by default).
Ketika negara-negara terus menangani cabaran yang ditimbulkan oleh kemudaratan digital, perbincangan mengenai ONSA menunjukkan bahawa perbahasan kawal selia kini telah bergerak melangkaui pengawasan terhadap setiap kandungan.
Tumpuan kini semakin diberikan kepada memastikan platform dibina, dikendalikan dan ditadbir dengan cara yang dapat mencegah kemudaratan sebelum ia sampai kepada pengguna. – 23 Julai, 2026