Rancangan Malaysia Ke-13 yang merangkumi tahun 2025 hingga 2030, merupakan dokumen penting bagi Malaysia dalam usaha mencapai status negara maju dengan pendapatan per kapita sekitar USD15 ribu.
Sasaran ini ditetapkan sejak beberapa tahun lalu ketika negara melaksanakan Wawasan 2020.
Perdana Menteri, ketika melancarkan rancangan baharu ini, menekankan reformasi perkhidmatan awam adalah elemen utama dalam mencapai sasaran makroekonomi dan pembangunan negara.
Usaha ini sudah tentu bukan bermula dari `titik sifar’ kerana Malaysia telah mempunyai pengalaman selama beberapa dekad dalam pembangunan ekonomi dan sosial, serta institusi yang terbukti berkesan, banyak daripadanya masih berfungsi.
Penciptaan nilai menjadi seruan utama dalam rancangan baharu ini dan perkara ini perlu difahami oleh sejumlah besar penjawat awam di semua peringkat dan dalam setiap dimensi sektor awam.
Sudah tentu, institusi seperti Jabatan Perkhidmatan Awam dan sayap latihannya, INTAN, perlu meneliti frasa penciptaan nilai dan apa maksudnya kepada semua jabatan dan kakitangan.
Jumlah keseluruhan penambahan nilai inilah yang menyumbang kepada peningkatan jumlah stok barangan dan perkhidmatan yang dihasilkan dalam suku atau tahun sebelumnya. Itulah pertumbuhan ekonomi dalam istilah mudah.
Dalam istilah yang sama mudah, penjawat awam perlu memastikan bahawa kerja mereka menyumbang, walaupun sedikit, kepada penambahan barangan dan perkhidmatan baharu dalam ekonomi melebihi kos penyelenggaraan mereka, iaitu gaji dan elaun.
Dalam memperincikan perkara ini berkaitan dengan kerja harian mereka, penjawat awam mesti berfikir dalam kerangka kecekapan, keberkesanan dan impak atau hasil daripada keputusan serta aktiviti mereka.
Melakukan sesuatu yang kurang cekap, kurang berkesan dan kurang memberi impak bermakna sumbangan negatif atau minimum kepada jumlah keluaran barangan dan perkhidmatan dalam ekonomi sektor awam.
Mungkin penjawat awam perlu meneliti semula asas mereka dari segi perancangan dasar dan projek serta sistem belanjawan mereka.
Berkaitan dengan sistem belanjawan, tumpuan kepada input, output dan hasil mestilah kekal sebagai keutamaan utama, dan keprihatinan terhadap impak atau hasil mestilah maksimum supaya nisbah kos-faedah atau pulangan pelaburan (ROI) adalah paling tinggi.
Melakukan perkara yang sama setiap tahun tidak akan membawa kita jauh. Di sinilah inovasi dan kreativiti menjadi penting, dan budaya inovatif mesti dihayati dan dihargai oleh semua serta digalakkan di semua organisasi.
Dalam hal ini, INTAN, sebagai institusi latihan utama untuk perkhidmatan awam, khususnya, perlu memberi perhatian serius kepada dua perkataan asas iaitu `penciptaan nilai’ dan maksudnya kepada semua penjawat awam di setiap peringkat.
Keprihatinan kedua dalam penambahan atau penciptaan nilai adalah dalam penggubalan dasar, perancangan dan pelaksanaan projek. Kerajaan membelanjakan berbilion Ringgit setiap tahun bagi tujuan memperbaiki kualiti hidup rakyat serta memperkukuh asas ekonomi untuk meningkatkan pengeluaran barangan dan perkhidmatan.
Perbelanjaan awam mempunyai kesan pengganda dan kesan limpahan terhadap ekonomi, terutamanya di kawasan di mana ia dibelanjakan atau dilaksanakan. Oleh itu, kesan ini perlu dianggarkan dan dimaksimumkan supaya memberi manfaat yang paling besar kepada komuniti.
Malaysia tidak kekurangan dalam kutipan data, dan semestinya bukan dari segi kualitinya. Data kini boleh diperoleh sehingga ke peringkat daerah yang boleh digunakan dalam perancangan projek dan anggaran manfaatnya.
Terima kasih kepada Datuk Seri Dr. Uzir, Ketua Perangkawan, yang telah banyak memperbaiki jabatan tersebut sehingga kini mampu menyediakan data di peringkat daerah, sesuatu yang sangat berguna untuk perancangan dasar dan projek di peringkat tempatan.
Selain itu, Jabatan Perangkaan Malaysia (DOSM) mempunyai statistik Input-Output yang baik sejak awal tahun 1970-an lagi, yang memberikan kefahaman mendalam tentang ekonomi antara industri, seperti pengganda dan hubungan antara industri (hubungan ke hadapan dan ke belakang), kini meliputi 124 subsektor.
Tiada alasan untuk projek dirancang dengan lemah akibat kekurangan data. Perancang projek kita mesti membuat banyak kerja rumah untuk menggunakan data yang ada bagi menilai input, output dan impak projek sekali gus memastikan perbelanjaan awam menyumbang dengan ketara kepada `penciptaan nilai’ seperti yang dijangkakan oleh Perdana Menteri, tanpa perlu diungkapkan lagi.
Namun begitu, perancangan pembangunan dan penggubalan projek, yang merupakan subjek yang dinamik, kini kurang ditekankan dalam latihan kemahiran.
Ini bukan satu keadaan yang sihat. Dalam situasi kekangan fiskal semasa dan pelbagai pemerhatian terhadap kelewatan dan kegagalan projek, keperluan untuk latihan seperti ini amat mendesak.
Mesejnya jelas. Kita perlu memperkukuh kepakaran dalam perancangan pembangunan dan penggubalan projek dalam kalangan penjawat awam kita, termasuk yang berpangkat tinggi, supaya mereka dapat membimbing pelaksanaan projek-projek di bawah Rancangan Malaysia Ke-13 hingga ke penghujungnya yang berjaya. – 5 Ogos, 5 Ogos 2025
Tan Sri Dr. Sulaiman Mahbob ialah Profesor Adjung di Institut Antarabangsa Polisi Awam dan Pengurusan (INPUMA), Universiti Malaya.